Encyklopedia Rzeczy Śląskich
  • Mikołaj Kopernik był Ślązakiem

    13.08.2020

  • Przodkowie astronoma wywodzą się z... górnośląskiej wsi Koperniki koło Nysy. W XIV wieku wywędrowali przez Kraków do Torunia, gdzie się urodził wielki uczony. Później Nicolaus wrócił do śląskiego matecznika i przez 36 lat był kanonikiem oraz scholastykiem we wrocławskiej kolegiacie.


    Ireneusz Stajer

    Polacy uważają Mikołaja Kopernika za swojego największego naukowca. Autorem przełomowego dzieła „De revolutionibus orbium coelestium” (O obrotach sfer niebieskich), wydrukowanego w 1543 roku w Norymberdze szczycą się również Niemcy, bo całą spuścizną Nicolai Copernici (Nikolausa Kopernikusa) są teksty w języku uniwersum - łacińskim i właśnie niemieckim. Twórca heliocentrycznej wizji Wszechświata nie pozostawił ani jednego dzieła napisanego po polsku. Jak to zwykle bywa w przypadku wielkich ludzi, których różne nacje umieszczają w swoich panteonach, prawda bywa jeszcze bardziej złożona i podzielona.

    Okazuje się bowiem, że Mikołaj Kopernik ma... śląskie korzenie. - Rodzina ojca astronoma (też Mikołaja) pochodziła z okolic Otmuchowa i Nysy, a bliscy jego matki Barbary Watzenrode, także wywodzili się ze Śląska. Młodzi wzięli ślub w Toruniu należącym już wówczas do Rzeczpospolitej i tam też przyszedł na świat Nicolai – uczy profesor Marek Wilczyński z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie.

    Z Koperników do Krakowa 

    O śląskim dziedzictwie astronoma świadczy również miejscowość Koperniki, położona dwa km od Jeziora Nyskiego w województwie opolskim. To zachodnie rubieże Górnego Śląska, graniczące ze Śląskiem Dolnym i Republiką Czeską. Licząca ok. 700 mieszkańców wieś leży na malowniczym stoku przedgórza paczkowskiego, stanowiącym część Przedgórza Sudeckiego.

    Jak podaje Wikipedia, polskie brzmienie i pisownię Kopernik oraz niemieckie Köppernig wymienia w 1896 roku pisarz Konstanty Damrot, urodzony w Lublińcu, a zmarły w Pilchowicach koło Gliwic, w książce o nazewnictwie miejscowym na Śląsku. Przywołuje także starsze nazwy z łacińskich dokumentów w 1284 roku - Copirnik i 1289 - Copernik. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego z końca XIX stulecia nie wspomina już polskiej nazwy, a jedynie zlatynizowaną z 1369 roku - Koppirnik i niemiecką – Köppernig.

    Od miedzi lub kopru?

    Wieś wzmiankowano już w 1272 roku. Zdaniem niektórych uczonych, nazwisko Kopernik wywodzi się od łacińskiego słowa cuprum - miedź, którą w staropolszczyźnie określano mianem – koper. - Miejscowość byłaby więc osadą koperników, czyli ludzi zajmujących się obróbką miedzi - informuje portal http://www.odnowawsi.eu. Wielu badaczy uważa jednak, że genialny astronom zawdzięcza nazwisko, a osada nazwę po prostu... roślinie koprowi.

    Z faktu korzeni uczonego, co „Wstrzymał Słonce i ruszył Ziemię” skwapliwie korzystają współczesne Koperniki. Niektórzy miłośnicy naszego regionu uzupełniają powszechnie znane stwierdzenie o zdanie: „Śląskie wydało go plemię”.

    Kiedy w Kopernikach mieszkał jeszcze ród przyszłego naukowca, były służebną wsią, zlokalizowaną do specjalistycznych posług dla pobliskiej Nysy, stolicy książęcej o dużej randze administracyjnej. „Przodek wielkiego astronoma wyjechał do Krakowa. Dokumenty stwierdzają, że w roku 1396 został on przyjęty w poczet mieszczan i zajmował się handlem suknem. Ojciec, również Mikołaj w latach 1454-1458 przeniósł się do Torunia, gdzie w roku 1473 urodził się syn Mikołaj” - czytamy na odnowawsi.eu. Był najmłodszy z czworga rodzeństwa.

    Powrót na Śląsk

    Gdy miał 29 wiosen wrócił w rodzinne strony. Od 1503 do 1538 roku, przez 35 lat był kanonikiem i scholastykiem przy kolegiacie św. Krzyża we Wrocławiu, stolicy Śląska. Najpewniej podróżował też do Koperników, kontaktował się z bliskimi, którzy rozjechali się po różnych miejscowościach regionu. Wiemy, że Mikołaj Kopernik posługiwał się biegle w słowie i piśmie niemieckim i łaciną oraz znał podstawy języka polskiego.

    Pielęgnują korzenie

    W 1882 roku w Kopernikach konsekrowano kościół parafialny pod wezwaniem św. Mikołaja. Przed 500. rocznicą urodzin Mikołaja Kopernika wzniesiono Szkołę Podstawową im. Mikołaja Kopernika, której nadano sztandar z wizerunkiem wielkiego astronoma. Tuż przy niej stoi obelisk, ufundowany w 1966 roku przez mieszkańcy ku czci uczonego. W latach 60. i 70. ubiegłego wieku we wsi organizowano rajdy kopernikowskie. Później powoli tradycja ta odeszła w zapomnienie.
    Teraz się odradza. Mieszkańcy, w tym wielu przybyszy z centralnej Polski po 1945 roku są dumni z śląskiego dziedzictwa.

    - Jak zaczęliśmy szukać swoich kopernikowskich korzeni, ruszyła cała machina, a przy okazji wieś się tak wypromowała, że teraz nie nadążamy z organizację szkoleń, warsztatów, kursów, pieczeniem pierników, które dostały certyfikat i są produktem regionalnym - mówiła Radiu Opole sołtys Lilla Cwajna. Wieś ma także izbę tradycji, odnowioną świetlicę, a nawet planetarium. - Znajdujemy się na Szlaku Kopernikańskim, zatem przyjmujemy uczestników rajdów i wycieczek. Nawiązaliśmy kontakty z Toruniem i Politechniką Opolską, korzystamy z projektów unijnych – wymieniła pani sołtys.

    Do tematu wrócimy w jednym z najbliższych numerów „Nowin”.

     
  • IrS

  • Skok Stefczyka
  • Komentarze:
  • 22.08.2020 13:18 Abrygen
    Grüße aus Obrschlesien
    Do Djska tyn karlus bou richtich Oberschlysier

  • 15.08.2020 19:59 Zartownis
    ????
    A jozech cały czos myslol, ze Kopernik była kobieta! A to był ON i to ze slonska

  • Informujemy, że:

    1. Administratorem danych wskazanych w zgodzie na przetwarzanie danych osobowych wyrażonej powyżej jest Fundacja Profesjologia Aktywizacji Rynku Pracy (dalej „Wydawnictwo”) z siedzibą i adresem w Rybniku przy ul. Wyzwolenia 10, adres e-mail: redakcja@nowiny.rybnik.pl
    2. Celem zbierania danych jest umożliwienie zalogowania się do gazety internetowej oraz korzystanie z jej funkcji i przeznaczenia.
    3. Podstawą prawną przetwarzania stanowi zgoda osoby, której dane dotyczą na przetwarzanie swoich danych osobowych w jednym lub większej liczbie określonych celów. Przetwarzanie jest niezbędne do wykonania umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub do podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy.
    4. Pani/Pana dane osobowe nie będą przekazywane innym podmiotom.
    5. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres potrzebny do realizacji celu przetwarzania.
    6. Posiada Pani/Pan prawo dostępu do treści swoich danych i ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo do cofnięcia zgody w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania.
    7. Pani/Pana dane będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany w tym również w formie profilowania. Zautomatyzowane podejmowanie decyzji będzie odbywało się na zasadach najlepszego wyboru produktu lub usługi, odpowiadającego Pani/Pana preferencjom.